KIẾN TRÚC LĂNG MỘ

Lăng mộ đá là giá trị tâm linh hướng tới thế giới của ông bà tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn, đức sinh thành dưỡng dục của con cháu tới ông bà tổ tiên đấng sinh thành đã một đời vì con vì cháu. Lăng mộ cũng là giá trị văn hóa cho dòng họ, cho các chi họ khi xây dựng lên nên rất được nghiên cứu kỹ.

Vì việc sử dụng xây mộ cho ông bà tổ tiên với mẫu lăng mộ đá đẹp là điều hết sức có ý nghĩa với từng cá nhân trong dòng họ cũng như với cả họ tộc, đòi hỏi kiến trúc lăng mộ vừa phù hợp với văn hóa vùng miền, giá trị văn hóa truyền thống của gia đình cũng như các yếu tố phong thủy, và cấu trúc đặc trưng của lăng mộ chuẩn. Dưới đây chúng tôi xin được giới thiệu đến thiết kế một cấu trúc lăng mộ đá chuẩn, được đánh giá bởi các nhà chuyên môn như sau:

Về mặt kiến trúc, lăng mộ chủ yếu được thiết kế dựa trên nguyên lý âm dương và ngũ hành dựa trên cơ sở là hiện trạng hiện có của khu đất, mang lại tính chất đối xứng cân bằng,  mô hình này được phát triển mạnh mẽ từ thời nhà Trần. Xây dựng trên hệ thống cốt nền chắc chắn và độ chính xác cao.

lăng mộ đá

Trên cơ sở cấu trúc chung đó, Lăng mộ đá bao gồm các thành phần cơ bản sau:

LĂNG THỜ ĐÁ

Lăng thờ đá được xem như là phần quan trọng nhất của toàn thể khu lăng mộ. Đây là hạng mục chính nằm trong quần thể lăng để thờ cúng chung cho toàn khu. Lăng thờ thường có kích thước lớn nhất và đặt ở phần chính giữa phần hậu của khu lăng. Trên đó thường khắc tên của khu lăng mộ như: Lăng mộ dòng họ Nguyễn, Trần tộc chi Lăng…

MỘ ĐÁ

Nơi đặt hương cốt của người đã mất, những người thân yêu nhất bên cuộc đời của mỗi chúng ta. Mộ đá có thể được xây dựng chế tác theo các kiểu dáng khác nhau, phụ thuộc phần lớn vào vị trí mộ thuộc trong quần thể chi họ, dòng họ hay thuộc vào các khu mộ riêng biệt.

Khu mộ chung

Khu mộ riêng

LAN CAN ĐÁ

Lan can đá có biểu tượng mạnh mẽ trong khu vực lăng mộ đá, không chỉ mang tính chất bảo vệ khuôn viên khu lăng mộ đá mà Lan can đá còn có tính chất biểu tượng, được chạm khắc tinh xảo để thể hiện các tích tứ quý, đầm sen hoặc các biểu tượng hoa lá.

Lan can cũng có thể được làm một cách đơn giản để nâng cao vẻ đẹp vốn có của vật liệu chế tác là đá, tôn lên các hạng mục chính trong cả khu lăng mộ như Lăng thờ và mộ.

Thông thường, lan can gắn liền với phần lăng thờ và phần cổng đá.

CUỐN THƯ ĐÁ

Cuốn thư đá hay bình phong đá có tác dụng che chắn và chấn phong cho toàn bộ khu lăng. Vị trí của cuốn thư thường nằm ở ngay cổng ra vào, chắn phía trong cổng, một số nơi cũng có thể đặt ngoài cổng. Kích thước của nó thường lớn hơn kích thước của cổng, thường nằm cách cổng khoảng 80 cm chỉ để một người đi lọt.

CỔNG ĐÁ

Cổng lăng mộ thường làm bằng các cột đồng trụ đá, có thể có 2 cột nhưng cũng có thể là một hệ thống 4 cột như cổng tam quan. Thiết kế cổng lăng được trạm khắc tinh xảo với phía trên đầu cột thường là nghê, đèn hoặc phượng uốn lượn.

  • Chất liệu đá sử dụng cho các phần lăng mộ
  1. Chất liệu sử dụng để xây dựng các khu lăng mộ rất đa dạng, như: bê tông, đá nhân tạo, đá tự nhiên, sỏi….vv.
  2. Tại bài viết này chúng tôi xin được giới thiệu về chất liệu đá tự nhiên:

+ Với khu lăng mộ được thiết kế dung chất liệu đá tự nhiên thì phần móng có thể được làm bằng bê tông cốt thép, hoặc với những gia đình có điều kiện thì phần móng cũng được làm bằng đá tự nhiên nguyên khối với kích thước lớn.

Ảnh minh họa: phần móng khu mộ bằng đá nguyên khối cỡ lớn

Đá tự nhiên dùng chế tác khu lăng mộ có các loại: đá xanh đen Thanh Hóa, đá xanh rêu, đá vân mây Thanh Hóa, đá trắng Nghệ An, đá vàng Nghệ An…..

+ Cao cấp hơn là các loại đá granit tự nhiên Bình Định, Phú Yên hoặc các loại đá nhập khẩu như: kim sa Ấn Độ, granit đỏ Ấn Độ, đá vàng Tây Ban Nha.

+ Hiện tại, chất liệu đá chế tác cho khu lăng mộ được sử dụng nhiếu nhất tại Việt Nam là đá xanh Thanh Hóa và đá xanh rêu Thanh Hóa.

+ Đá xanh đen Thanh Hóa hay gọi tắt là đá xanh đen có giá thành thấp, được sử dụng khoảng 60% ở thời điểm hiện tại cho các công trình lăng mộ, cũng được sử dụng cho nhiều công trình đình chùa, miếu thờ, các hạng mục tu bổ di tích của Nhà nước. Nhưng vê kết cấu đá xanh đen có nhiều hàm lượng canxi, tạp chất, các tinh thể liên kết với nhau rời rạc và đá phân lớp rõ rệt. Chính vì vậy đá xanh đen rất giòn, đẽ bị phong hóa bởi a-xít trong nước mưa, dễ sứt mẻ, sau một thời gian sẽ thấy các vết ngấm nước, các vết nứt do nước mưa và nắng làm đá dãn nở, độ hoàn thiện bề mặt(đánh bóng)của đá xanh đen cũng bị phai nhạt dần theo thời gian.

+ Đá xanh rêu là loại đá được đưa vào sử dụng chế tác lăng mộ cách hiện tại khoảng 5-7 năm. Được sử dụng khoảng 35% thời điểm hiện tại, đá có độ cứng cao, trầm màu, có màu xanh đậm của lá cây nên được gọi là xanh rêu. Việc kết hợp đá xanh rêu với cảnh quan của khu mộ hiện tại rất được ưa chuộng vì màu sắc hài hòa cùng màu xanh của cỏ cây, hoa lá. Các sản phẩm được chế tác từ đá xanh rêu có độ sắc nét cao, góc cạnh không bị sứt mẻ khi vận chuyển, hoàn thiện bề mặt đá ( đánh bóng ) không bị phai khi gặp a-xít trong nước mưa.

+ 5% còn lại là các chất liệu đá khác như đá nêu ở trên.